Search This Blog

October 4, 2011

MAHNI HUANAH NI ZA INHLAWHNA


-       K.T Pakhuangte
Principal, ETC(SIRD), Pukpui, Lunglei

Kum 5 kalta chhung khan Mizoram-ah Ni za inhlawhna (Mahatma Gandhi NREGA) hmangin cheng Vaibelchhe 775 chuang kan hmang tawh a. Hmun thenkhatah sum senso nena inphu leh tha tak tak a awm laiin, hmun tam takah chuan mipui ten engmah lovah cheng tam tak kan luanral tir mek a ni.
Hlawk zawk leh tha zawk, kan ei leh bar zawnna kawng tiphuisui tur leh lei rem kan rah theih nana chhawr tangkai tur kan ni a. Chutiang atan chuan hetiang hian rawtna neih hunlai hian rawt ta ila :

Job Card nei, mahni huan lo ram nei zawng zawng chuan Lo nghet nei turin tan ila ang u :
1.    Leilet neitu leh Terrace siam duh tan ‘Land Development’ hnuaiah hna thawk ila;
2.    Sangha dil siam duhin “Water conservation and Water Harvesting” hnuaiah siam ila;
3.    Serhuan, Grape chin, Sapthei chin (Horticultre lam) siam duhin “Works on individual land” hnuaiah Huan nghet siam ila;
4.    Mau, Thing, Coffee leh Thingpui ching duh te tan “Afforestation” hnuaiah hma la ila;
5.    Leilet neitu, Tuikawng siam mamawh tan “Flood Control and Protection” hnuaiah hma la ila;
6.    Khawtlangin kan chhawr tangkai tur leh kan mamawh Vantlang Tuikhuah lian te hi “Water Conservation” hnuaiah Material Component hmangin;
7.    Mahni huan pawh nei lo emaw ram nei si, mahni huan pawh chei duhlotute chu kawng “Rural Connectivity” thawkin, Dan in a sawi angin nikhatah darkar 9 thawk bawk se.

Mipui an inthik ang ?
Thik lovang. Khaw thenkhatah lo inthik deuh an awm anih pawhin a rei lovang. Mahni huana thawk duh lo, mi huanah pawh thawk duh lo chuan kan thawh pang ngai, ‘Kawnglaih’ hna kha thawh tur a la awm reng dawn thova…..

Engtin nge kan thawh ang ?
Kumtin October 15 ralhma ngeiin khawtin kumthar lama hnathawh tur ‘Plan’ kha P.O hnenah thehluh a ngai a. Mahni Huana thawk duh chuan hnathawh tur hming leh a zau zawng te a rang thei ang berin Vantlang inkhawmin rel se, thurel chu P.O-ah a rang thei ang berin thehluh tur a ni.
Chunglamin an pawmpui hnuah kumthar sanction a lo chhuah veleh atangin hma lak tan thei ang. A huho (inlawm)-a thawh theih anih chuan duhthusam a ni a. Inlawm theih loh pawhin mahni huanah theuh a feh mai theih a ni.

Thawk lo an tam awm em a, a tha lovang, kan inveng seng lovang ?
Thawk lo an tam lovang. An lo awm palh anih chuan in man chhuah a har lo tura ngaih a ni. Zau tinah ‘MGNREGS ZAU KOMITI’ kan din theuh ang a. Chung mite endikna hnuaiah an thawk ang a, chu Komiti-in an thawk ngei tih an hriatpuina tel lo chuan HLAWH pek chhuah loh mai tur a ni. Khaw tinah VMC kan nei sa bawk a, a tidiklotu chu mipuiin kan hrechhuak rang thei hle dawn a ni.



Thawh tur neilo khua te hi engtin nge kan tih ang ?
Thawh tur neilo khua a awm theih tak lohva, kan ramah hian thawh tur a tam hle a ni. Thawk peih lo ten thawh ve an tum avangin Ni za inhlawhnaah hian eirukna a nasa hle a ni. Entirna atan : Khaw lian tam takah chuan mipui ten Dan anga thawh an duh loh avangin, mipui inhlawhna tur pawisa kha an ‘cut’-a Dan ina a phal reng reng loh ‘Khawl’ rawih nan leh thil dang atana hmang tur angin an ti a. Mahse, hmun tam takah chuan an hmang lem lo. Ni 10 inhlawhna turah mipui ten ni 2 te an thawk a, ‘Khawl’ rawihna atan ni 2 hlawh te an ‘cut’ hnuah a bang ni 6 inhlawhna tur chu thawk lovin mipuiin an EIRU TA CHIAM MAI a ni. Hmun tam takah phei chuan thawk miah lovin zah leh zahin an insem thin anti !
Entirna pakhat dang pe leh ta ila. Kumin kum kal lai meka Mahatma Gandhi NREGS hnuaiah Central atanga kan pawisa dawn tawh hi cheng nuai 10,895.54 a ni a. Mizoram-a Job Card nei zawng zawng inhlawh ta ila, Ni 55 vel inhlawh daih chauh a ni. Amaherawhchu, Inhlawhna mamawh, thawh tur nei chauh hi inhlawh ta ilang chuan Ni 90 vel chu kan inhlawh thei ang. Mamawh tehchiam lovin kan thawh ve hian mirethei te chanvo kan Eiruk sak a ni. Rangkachak leh thi inbel tuar chunga Mobile Handset changkang nena Ni za inhlawhnaa thawh ve hi thil inhmehlo tak a ni.
Hnathawh tur neilo khuaa mite tan a neite khuaa inhlawh tur siam sak hi P.O mawhphurhna a ni.

Engtin nge Eirukna lakah kan fihlim theih ang ?
1)    Thawh tur kan neih loh chuan thawk lo mai ngam ila. A mamawh lo tak zet te chuan mahni Job Card ‘Delete’ tir daih ila.
2)    Ni 10 thawk tura sanction a rawn kal chuan thawk ngei ila. Midangin thawk duh lo mahse, nang tal chu ‘Ba-al hmaa thingthi ngai lo’ nih tum la.
3)    I thawk lo chunga i hminga hlawh la an awm nia i hriat chuan Programme Officer-ah thlen la, anih loh pawhin Police-ah FIR submit mai nise. Dan in a kawng zawh ve ta mai se.

Mahni Huana thawh hi Dan hian an phal teh reng em ?
Phal e…. Section 16 (1)-(4)-ah hian V.C ten vantlang inkhawm thutlukna anga ruahmanna an siam tur anih thu leh a Dan chhunga awm (Permissible works) anih phawt chuan chung lama miten an tih danglam theih loh thu a tarlang a. Section 4(3) in thuneihna a pek angin Schedule – I(1) hnuaiah hengte hi ngaih pawimawh dan indawt chu a ni : i) Tui humhalh lam; ii) Ngaw siam; iii) Tuikawng siam; iv) ST/SC te tana Tuilak, Huan nghet siam, zawl siam, pangang khawi;  v) Tuikhur hiah fai; vi) Land development; vii) Tuilian dan; viii) Khua leh khua inkal pawhna siam; x) V.C in tur siam; x) State sorkarin central sorkar rawn chunga thawh tur atih apiang. Heng zawng zawng khaikhawmna atan chuan kan hnathawh te hi kumhlun leh mipui ten kan chhawr tangkai tur, kan ei leh bar zawnna kawng min tihphuisui saktu tur a ni {Schedule – 2(2)}
Mipui ten duh taka hnathawh tur an thlan chu chunglam a miten Dan chhunga phal ang hna anih phawt chuan an lo tihdanglam sak thei lo. Mipui hriat lova an thawh tur lo ruahman sak chu Mahatma Gandhi NREG Dan kalh anih avangin Section 25-na angin a lo khawih danglamtu chu cheng 1,000/- thlengin chawi tir/hrem theih a ni.
----------------

August 21, 2011

India rama ka mi ngaihsan te nen.....

 Hon'ble Minister, Shri Jairam Ramesh nen......



Social Activist Ms. Aruna Roy nen.....

July 30, 2011

ZOKHAW HMASAWNNA TIHLAWHTLING TURA MIPUITE MAWHPHURHNA LEH CHANVO NEIHTE

Mipui zalenna leh hmas^wnna dik tak chu a rama ch>ngten ph<r tak leh inhawng taka an inrawlhna hi a ni a. India rama ch>ngte pawh hian ruahmanna leh a tihhlawhtlinna kawngah tha nasa takin kan thawh tur a ni a, chutiang a nih loh chuan eng anga ruahmanna \ha pawh awm se, hmasawnna tak tak min thlen thei lovang. Mipui ten an chanvo leh thuneihna an chanve tur dik tak an chan theihna tur at^n chuan ruahmanna siamtu-ah an \ang tur a ni a, a thawktu-ah pawh an \ang tur a ni a, a hl^wkna t>ltu an ni ngei bawk tur a ni.

Hmas^wnna (Development) hi thil \hang reng (growth) leh thil inthl^kthleng (change) hian a siam a. A malkhai mai hian hmas^wnna a thlen thei lo. Hmas^wn tur hian tih tak zeta thawh a ngai a. Zokhaw hmasawnna (Rural Development) at^n pawh hian mitinin an tha leh zung nasa taka an s>n \heuh a pawimawh tak zet a ni. India ram pumpui hmas^wnna chu thingtlanga cheng te hmas^wn leh hmas^wn lovah a innghat thui hle a. A chhan chu India rama mihring ch>ng Mi 1,02,70,15,247 zinga 53.45 % zet chu thingtl^ng (Zokhua)-a ch>ng annih v^ng a ni.

Zokhaw hmas^wnna tur hian India ramin mahni ro inrel (independence) kan neih hma a\ang tawh kh^n kan ram hruaitute khan an rilru leh ngaihtuahna nasa takin an lo s>ng tawh \hin a. Zokhaw hmas^wnna tur at^n hian rawtna leh ruahmanna engemaw z^t duanchhuah a ni tawh a. Ch<ng zingah chuan Community Development Project 1952 angte kha ch<ngtiang atana ruahmanna awm, a taka bul \anna a tih theih ang. Hun lo kal z>lah, Zokhaw hmas^wnna tura ruahmanna (Schemes) chi hrang hrang a awm tawh thin a. H>ngte hi a theih ang kawng kawngin tihhlawhtlin \hin a ni.

Amaherawhchu, h>ng ruahmanna te hian hmun tam takah a tak ram a thleng lo tih hriat a ni a. Ruahmanna te hi \ha hle mahse, a taka tihhlawhtlinna kawngah engemaw \ha lo lai a awm a ni tih a chiang a. He thil \ha lo siam\hat hi thil hautak leh ngaithuahna s>n tl^n ngai thil a ni. Ngaihdan awm \henkhatah chuan Zokhuaa ch>ngte hian an hmasawnna tur at^n hian an tha leh zung an thawh/s>ng t^wk lo nia ngaih a ni a. Chutihrual chuan sorkar pawh hian anmahni hi an ring t^wk lovin, kut an rawlh thui lutuk pawh a ni mai thei a ni. Engpawh nise, tuna kan kalpui danah hian thil fuh t^wk lo, siam\hat ngai thil a awm ngei chuan a lang a. A bik takin, Mizoram a Rural Development Schemes tam tak kan kalpui d^nah hian duhthusam lohna lai a awm ngei chuan a lang a ni.

Heng thil te siam\ha a, rawtna \ha z^wk leh a tak taka tihlawhtlin theih ngeina  tur, mipui ten hlawk z^wk leh \angkai z^wka- R.D Schemes te an chhawr theih nan Zirbing Hona (Seminar) hi neih a tul a. Mipuite tana siam, zokhaw hmas^wnna tura ruahmnna awm mekte hi mipui ten tha leh zung nasa z^wka an s>n theih ngei dan tur ngaihtuah tl^ng turin Seminar hi buatsaih tum a ni.

Zirbing hona hian harsatna awm m>k sutkian, rawtna \ha z^wk duanchhuah leh mumal z^wka Zokhaw hmas^wnna an thawh theihna tura an telve d^n tur leh tha leh hlun/nghet {culture} a neihtir ngei beisei a ni.


May 26, 2011

KAN RAM TAN


Kan ram hian chhan a ngai a, a ‘min chhan ru’ tiin a auva. A chhan turin mi tlemte an pen chhuak a. Midang chuan kan nuih mai mai si.

Thudik a awm a, thudik lo a awm bawk. Heng te hian mihring nunah bu khuar tumin tan an khawh reng a, a luhna tur mihringa chu mi rinawm lo anih chuan thudik lo hi a lut thuk zawkah a tang a, mi rinawm nunah chuan thudik a fu thin.

Khawvel hi a mum a, a vir bawk a. Chu chuan vanneih hun te, vanduai hun te a her chhuah pui a. Mihring dam chhungin ngai rengin a awm theih loh. Eng hi nge kan damchhan chu ni ta ang?

Mihring hi ngai reng a awm tur kan ni lova, hmasawn tur kan ni. Kan hmasawn tumnaah chuan thlantui far zawih zawihin hna kan thawk tur a ni a. Chutiang tura Adama leh Evi fa hrin te kan ni. Awlsam taka sum hmuh te hi Pathian remtihna a ni ngai lo. Miin thlantui far zawih zawiha hmasawn tuma a thawh a chunga a neih tur thil, a chanvo tur reng a chang hi a lawmawm a, a chang lo anih erawh chuan a kawng daltu chu tupawh nise a kit thiangah ngaih chi a ni dawn lawm ni?

I rilru a vakvai a, I beidawng a, khawvelah beiseina I nei tawh lova. Mi zawng zawngin an thlir thup che niin I inhria a, tanpuitu tur che han auh mai tur pawh nei tawh lovin I inhre thin em?

Chutiang atanga beiseina neih leh chu thil har tak a ni a. Mahse, bei hram chunga, ‘khawnge vawi khat chauh’ tia han insang phek leh te hnenah hian MALSAWMNA chu a awm thin.

April 29, 2011

NI ZA INHLAWHNA CHUNGCHANGA ZAWHNA LEH CHHANNA


Zawhna 1 : Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (MGNREGA) thiltum tak enge ni ?
Chhanna : Mahatma Gandhi NREGA chuan thingtlanga cheng chhungtin hnenah sorkar kumkhat chhunga ni za tal zir thiamna bik ngai lova Dan hmanga hnathawh tur pek hi a tum a ni.

Zawhna 2 : He Dan hnuaiah hian tuten nge inhlawhna dil thei ?
Chhanna : Puitling kum 18 tling chin, a khuaa cheng ngei, hnathawh duh ngei leh Job Card-a chuang ngei a ni tur a ni a.
    Inhlawh diltu an tam a, a thawh tur hna lamin a daih loh chuan inchhawk then theih a ni a; amaherawhchu, hmun thuma thena hmun khat tal chu hmeichhia an ni tur a ni.

Zawhna 3 : Enge ni Job Card chu ?
Chhanna : Job Card chu Dan-in inhlawh theih nana chanvo a pekna lehkha a ni a. He lehkha hmang hian eng hunah pawh inhlawhna a dil theih a ni. Job Card hi dil atanga ni 15 chhung ngeia pek tur a ni a, kum 5 chhung a nung a ni.
    Job Card-ah chuan chhungkua a inhlawh thei hming te, thlalak te a chuang a, hetah hian inhlawh ni zat leh hlawh zat chiang taka ziahna tur a awm bawk. Job card leh Thlalak nan hian engmah Pawisa chawi a ngai lo.

Zawhna 4 : Engtin nge Job Card kan neih theih ang ?
Chhanna : India khua leh tui tupawhin ziakin emaw tawngka-in emaw a Job Card hi a dil theih.

Zawhna 5 : Dilna chu tuten nge lo dawng ang ?
Chhanna : Mahni awmna Village Council hruaitute emaw B.D.O office-ah emaw Dilna hi thehluh tur a ni. Ni 15 chhung ngeiin Job Card nei thei tur annih chuan pek chhuah tur a ni.

Zawhna 6 : V.C te tih tur enge ni ?

Chhanna : Job Card diltu te chu endik vat tur a ni a, khawchhunga awm ngei, in leh lo nei ngei annih a, E. Roll-a chuang ngei anih chuan Programme Officer-ah a rang thei ang berin hriattir tur a ni a, ani nen inbe rawnin ni 15 chhung ngeiin Job Card pek chhuah tur a ni.

Zawhna 7 : Job Card ka neih tawh chuan inhlawhna tur ka nei thei nghal tihna a ni em ?
Chhanna : Ni lo. Job Card I neih hnuah hian inhlawhna I dil loh chuan I inhlawh thei chuang lo. Dil tho a ngai.

Zawhna 8 : Engtin nge kan inhlawh theih ang ?
Chhanna : Job Card I neih tawh chuan Inhlawh dilna V.C hnenah emaw Programme Officer hnenah emaw I dil thei a. Anni chuan ni 14 chhung I thawh tur an lo kawhhmuh tur che a ni.

Zawhna 9 : Ka dilna chu V.C/P.O ten an hmu ngei tih engtin nge ka hriat theih ang ?
Chhanna : Dilna I submit reng rengin V.C/P.O te hian ‘Receipt’ an lo pe tur che a ni a, hei hi kawl tha tlat ang che. He lehkha I neih atanga ni 15 chhung ngeiin I inhlawh tur a ni.

Zawhna 10 : Ni engzat chiah nge ka inhlawh theih ?

Chhanna : Tum khatah ni 14 aia tlem lo I inhlawh thei a; mahse, ni zawnin ni 6 bak thawh awih a ni lo. Chawlhkar hnih chhungin ni khat tal chu I chawl ngei tur a ni. Kumkhat chhungin ni 100 I inhlawh tling ngei tur a ni a, ni 100 aia tam thawh tir hi sorkarin a ba lo.

Zawhna 11 : Engin nge ka inhlawh thei a ni tih ka hriat ang ?
Chhanna : V.C/P.O te hnen atangin I inhlawh theih thu leh I thawhna hmun tur hriattir I ni ang. I thawh tan ni tur te, I hlawh zat tur te pawh tarlan tur a ni a. Hriattirna I dawn copy chu V.C House bang/Hall bangah emaw a intar bawk tur a ni.

Zawhna 12 : Ni 15 chhungin inhlawhna min pe ta si lo se engtin nge ka tih ang ?
Chhanna : A chhan V.C/P.O hnenah I zawt fiah ang a, ni 15 ral chiah atanga chhiar tanin nitin hnathawh tur pek loh avanga zangnadawmna (unemployment allowance) I dawng thei.

Zawhna 13 :  Hnathawh tur pek loh avanga zangnadawmna (Unemployment allowance) kha engzat chiah nge ni kha ?
Chhanna : Nitin I hlawh tur zat atanga hmun lia thena hmun khat (1/4 = Rs. 27.50) I dawng thei. Ni 30 chhung a ni ang a, chutah pawh chuan inhlawhna an lo pek loh fo che chuan ni 30 hnuah chuan I hlawh tur chanve (Rs. 55) nitin I dawng thei. MGNREGS hi ‘Demand Driven Programme’ a ni tih hria la, engkim mai hi a dila dil zel ngai thil a ni.

Zawhna 14 : Anih leh, hnathawh tur pek loh avanga zangnadawmna(unemployment allowance) pek loh theih dan a awm em ?
Chhanna : Awm teh reng mai. Hnathawh tur I dil lohva, Receipt I nei lova, hnathawh tur an pek che I thawh duh lova, hnathawh tur pek loh avanga zangnadawmna (Unemployment allowance) I dil bawk loh chuan pek kher che hi sorkarin a ba lo.

Zawhna 15 : Khawi hmuna thawh tur nge ?
Chhanna : V.C/P.O ten I thawhna hmun tur chu an kawhhmuh tur che a ni a. Khua atanga 5 Km huamchhung anih loh chuan I hlawh turah zaah cheng 10 belh sak tur I ni.

Zawhna 16 : Hnathawhna hmunah chuan engte nge awm tur ?
Chhanna : Tui thianghlim in tur, Naupang leh chawlh changa thut hahdamna tur daihlim, inhliam palh thuta enkawlna tur hmanrua te a awm ngei tur a ni a. Tin, naupang kum 6 hnuailam hruai lo thei lo nu a awm chuan hruai phalsak a ni a, naupang 5 an awm tlin chuan nu 1 in a awm ang.

Zawhna 17 : Eng hna te nge thawh theih tur ni reng reng a ?
Chhanna : MGNREG Act, schedule – I para 1-ah hian hnathawh phal chin a tarlang a. Hengte hi a tlangpui thuin thingtlang mite ei leh bar zawnna kawng tiphuisui thei tur hna te a niin, a scheme ina a tum pawimawh tak mai pawh a ni. A ngaih pawimawh dan indawt chu hengte hi a ni :
i)      Tui humhalh leh enkawlna lam hawi
ii)     Khawkheng dan (ram ngaw siam leh thing phun)
iii)     Tui kawng te leh lian lutuk lo siam
iv)     Mahni Lo/huan-a tui lak, thlai/thei chin, leilet siam, pangang khawi, sangha khawi te hi SC/ST emaw BPL emaw IAY beneficiaries emaw Lo neitu tenau leh Laihawl tia Agriculture Debt Waiver and Debt Relief Scheme, 2008 ina a sawi chin te ramah chuan thawh theih a ni. (Mizo te chu mahni huana lo nghet nei tura thawh min phalsak)
v)     Tuikhur hiah leh a hlui chei that.
vi)     Leilet siam.
vii)     Tui lian danna siam leh tui lianin ram a tihchhiat zel loh nana a kawng sial sak.
viii)     Fur lai pawha tha taka inkalpawh theihna tur khaw kar kawng siam/sial.
ix)     Mipui te awmkhawmna leh thil inhrilhrhiatna tur in (Bharat Nirman Rajiv Gandhi Sewa Kendra)
x)     State sorkar rawn chunga Central sorkarin hnathawh theih a tih apiang.

Zawhna 19 : Hmanrua (Materials) a ngai teuh awm sia a, engtia tih tur nge ?
Chhanna : Hnathawh tur reng reng chu Labour leh Material inthlauh dan chu 60:40 a ni a. Engtikawng zawng mahin Inhlawhfa ho chhawrna senso aiin a bungraw leina a tam tur a ni lo.

Zawhna 20 : Contractor leh Khawl hman hi phal a ni em ?
Chhanna : Ni lo. Engtikawng zawng mahin Contractor rawih te, Khawl hman te hi phal loh a ni a. Mipui inhlawh tir hi he scheme hian a tum a ni. Mi hausa hnena pawisa pek belh a tum lo.

Zawhna 21 : Engtin nge hnathawh tur kan ruahman ang ?
Chhanna : Hetiang hian tih tur a ni :
(a) V.C te chuan Vantlang mipui Rorel Inkhawm (Gram Sabha) ko sela, October thlaah kumthar lama hnathawh tura an duh leh rawt te chu mipui hnenah an pharh ang a, mipuiin an pawmpui hnuah ngaih pawimawh hmasak chu dah hmasak ber tur a ni. Hna awm zawng zawng zahve (50%) chu V.C te kut liau liau a ni tur a ni.
(b) Mipuiin hnathawh tur an thlan chu ‘Village Development Plan’ tih a ni ang a, chu chu V.C ten Programme Officer hnenah an thehlut ang.
(c) V.C te tih baka mi, tih belh tul a awm chuan Programme Officer-in a lo belh ang a, a Block chhunga ‘Plan’ zawng zawng chu chilh khawmin District Programme Coordinator hnenah ni 30 chhungin a thehlut leh ang.
(d) DPC chuan a District chhunga belh ngai tih a neih chuan a lo belh ve thei ang a. Chutianga tih zawh anih hnuah Ministry Website-ah MIS Online-in ‘Labour Budget’ chu a chhulut ang. ‘Labour budget’ atang hian State sorkar leh Ministry lamin Sum inpek zah tur an sawiho ang.
(e) Permissible Works chhunga mi anih phawt chuan V.C te ‘Plan’ thehluh hi hnawl/paih sak theih a ni lo.

Zawhna 22 : Nikhata hlawh zat tur kha eng zat nge ni kha ?
Chhanna : Ni khatah Ministry of Rural Development in a bituk ang zat an hlawh ang a. Tuna ni khata hlawh zat tur bithliah mek chu cheng 110/- a ni. Hnathawh zawh atanga Ni 14 chhung ngeiin Dak emaw Bank emaw kaltlanga hlawh lak tur a ni.

Zawhna 23 : Engtin nge hlawh zat tur kan chhutchhuah theih ang ?
Chhanna : Inhlawhfa chu a hnathawh hunchhung leh a thawh chhuah chhut sak tur a ni a. Ni khatah Darkar 9 tal a thawk tur a ni a, chutah chuan darkar 1 chawlh a tel a ni. A chhutchhuah dan tur chu ‘Standard Schedule of Rate’ ang a ni ang. Miin darkar 9 thawk duh lo ta se, a hlawh tur chu darkar bi anga pek theih a ni a. Tuna hlawhfa rate kan hmanlai ang chuan darkar 1-ah Rs. 13.75p zel a hlawh thei tihna a ni.

Zawhna 24 : Vilzuihna engtia thawh nge ?
Chhanna : Ministry level-ah Website www.nrega.nic.in siam a ni a. Job Card nei chhungtin te chu hetah hian an inhlawh dan kimchang takin a hmuh theih a. Chu mai bakah State, District leh Block level-a sum leh pai inpek dan leh kalhmang pawh a lang thei a ni.Hna reng reng chu State sorkar hotuten zaa 2 tal an endik tur a ni a, District level-ah chuan zaa 10 leh Block level-ah zaah 100 an endik tur a ni.
    Vantlang Rorel Inkhawm (Gram Sabha) chuan Hnathawh apiang endiktu tur Vigilance and Monitoring Committee an thlang ang. VMC hi khawtinah an awm tur a ni a, mi 9 thlan chhuah tur a ni a, a khawchhunga cheng ngei thlan chhuah tur a ni.
    V.C te chuan an khawchhunga he scheme hnuaia hnathawk an awm chuan an enpui tur a ni a, M.R an ziak dik em tih leh hlawh an pe dik em tih an enpui tur a ni.

Zawhna 27 : Langtlang leh dik taka thil kalpui anih theihna tura hmalakna dang a awm em ?
Chhanna : District tinah lungawi lohna neite thu leh hla ngaihthlak saka, cheng feltu tur (Ombudsman) ruat an ni a. Anni hi tu tihdikloh pawh hrilh ngam/hau ngam tura ngaih an ni.
    Ministry chuan khawtinah Vantlang inkhawmin thil dik takin kalpui a ni em tih an enho tlanna tur (Social Audit) neih ngei anih theihna turin theih tawp a chhuah a, State sorkar chu hetianga ti tur hian a nawr reng bawk. Dan ang taka Social Audit neih anih theihna turin a Dan pawh siam that hial a ni.
    Ram pum hman tlan theih turin Ministry chuan a hmangtuten man chawi lova an hman theihna atan Helpline No. 1800110707 a dah a. Hetah hian harsatna, buaina leh hriattir duh I neih chuan engtiklai pawhin a biak pawh theih reng a ni. Mizoram sorkar pawhin Helpline No. 18003453890 a nei a, SIRD, Mizoram pawhin Helpline No. 18003453895 a nei bawk. Hengah te hian MGNREGS hmalakna a zawh chian theih. Chhawr tangkai ang che.

April 13, 2011

PRESS RELEASE


Dated Kolasib, the 13th April 2011


Vawiin Ni April 13, 2011 khan SIRD Conference Hall, Kolasib-ah Training on Bharat Nirman Volunteers neih a ni.  Ministry of Rural Development, Government of India hnuaiah hian thingtlanga chengte hmasawn nan a hnuaia scheme chi hrang hrang te hi a awm a :
Department of Rural Development hnuaiah :
-       Mirethei zual inhlawhna tur – Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MGNREGS)
-       Mahni leh mahni intun nunna tura tanpuina -  Swarnjayanti Gram Swarozgar Yajona (SGSY)/National Rural Livelihood Mission (NRLM)
-       Thingtlang kawng siamna – Pradhan Mantri Gram Sadak Yajona (PMGSY)
-       Mirethei in sak tanpui – Indira Awaas Yajona (IAY)
-       Tar leh chhumchhia te tanpuina – National Social Assistance Programme (NSAP)

Department of Drinking Water Supply hnuaiah :
-       Khawtlang thianghlimna tur inzirtirna – Total Sanitation Campaign (TSC)
-       Tui in tur thianghlim pekna – National Rural Drinking Water Programme (NRDWP)

Department of Land Resources hnuaiah :
-       Hmun leh ram fel taka chhinchhiahna - National Land Records Modernisation Programme (NLRMP)
-       Tui, lei leh thlai hring enkawlna – Integrated Watershed Management Programme (IWMP)

            A chunga programme/scheme hrang hrang te tihhlawhtlinna atan sorkar laipui chuan state sorkar kaltlang kumtin cheng vaibelchhe 87,800 zet a seng thin. Heng pawisa te hi a dawngtu tur dik tak leh a hlawkpuitu tur thingtlang mipui ten an hlawkpui ngei hi sorkar chuan a duh a. Chung mite chuan an dawng tak tak em tih leh mipuiin an hlawkpui tak tak em tih enpuitu tur thingtlang khaw tinah sorkar laipui chuan chuan dah a tum a. Chung mite chu Bharat Nirman Volunteer (BNV) tih an ni dawn a ni. Bharat Nirman Volunteers te hian hlawh an nei dawn lova, lawmman erawh chu an chet chhuah changin ngaihtuah sak thin an ni dawn a ni. Bharat Nirman Volunteers chu mahni inphat a, midang tana inpe peih te tan chauh a ni. Thingdawl RD block huamchhunga khawtinah mi inpe thei mi zawn mek a ni e. Tunah hian mi 180 vel an inpe tawh a ni.

He training hi Pu R. Lalramnghaka, Director, SIRD chuan hawngin, thu a sawi a. “Nikum July thla khan N. Delhi-ah MoRD chuan Workshop a kohva, chuta langsar tak mai chu Lab-to-land initiative tiin, mipui ten Central Scheme te hi hrechiang ve ngei se tih duhna avangin Bharat Nirman Volunteers hi an rawt chhuak ta a ni” a ti a. “Mipuite berin an hriat chian loh chuan a chak tawk thei lo” a ti bawk. “He Lab-to-land initiative atan chian  Minister hovin state level-ah, District lamah DC leh Block lamah SDO (Civil) hovin Committee din a ni a, Kolasib District ah Thingdawl Block hi a hmasa ber a ni” a ti. “Mizo te hi hruai kan nuam kan tihna chhan chu ngaihtuahna sen kan peih loh vang a ni. Pathian hi hria ila….hmasawn tur pawhin thinglung lam  hi develop hmasa phawt ila, hma kan sawn thei chauh ang” a ti.

He huna thusawitu dang Pu R. Lalremsanga, BDO. Thingdawl chuan BNV te chu Sunday School Zirtirtu ai pawha hna pawimawh zawk anih thu a sawi.

Hawnna inkhawm hi Pu Khuangthansanga Pakhuangte, Dy. Director, SIRD chuan a kaihruai a. He training-ah hian Thingdawl khawchhung atangin mi 35 an rawn tel thei a, Batch tinah hian mi 30 vel zel telin vawi 6 a zawnin training chhunzawm a ni ang a, Phase-I-ah hian MoRD scheme ho zirin, Phase-II-ah Ministry danga scheme te zirtir an ni dawn a ni.